Eşel mobil sistemi nedir? Akaryakıtta Eşel mobil ne demek, fiyatlara nasıl yansıyacak?

Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe giren eşel mobil sistemi kapsamında, bazı petrol ürünlerinde yaşanabilecek fiyat artışlarının yüzde 75’e kadar olan kısmı akaryakıt üzerindeki ÖTV’den karşılanacak. Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme sonrası “Akaryakıtta eşel mobil sistemi nedir, fiyatlara nasıl etki edecek?” soruları gündeme geldi. Küresel piyasalarda referans olarak kabul edilen brent petrol fiyatları, son dönemde Ortadoğu’daki jeopolitik gelişmelerin etkisiyle yükseliş trendine girdi. Bu durum, daha önce de uygulanan eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınmasını beraberinde getirdi. İşte sistemin detayları…

EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR, NASIL UYGULANACAK?

Yeni uygulamada 2 Mart tarihi baz alınacak. Bu tarihten sonra petrol ürünlerinde fiyat artışı yaşanması durumunda, artışın en fazla yüzde 75’lik kısmı ilgili ürünlerin ÖTV’sinden düşülerek karşılanacak. Bu kapsamda uygulanabilecek azami ÖTV indirimleri; benzinde litre başına 14,8277 TL, motorinde 13,9006 TL ve LPG’de kilogram başına 11,3830 TL olarak belirlendi.

Fiyatlarda düşüş olması halinde ise bu kez indirimin en fazla yüzde 75’i kadar ÖTV artışı yapılabilecek. Ancak yapılacak bu artış, hiçbir koşulda 2 Mart tarihinde geçerli olan ÖTV seviyesinin üzerine çıkamayacak.

Örnek vermek gerekirse; akaryakıt fiyatlarında 10 liralık bir artış meydana gelirse, bunun yalnızca 2,5 lirası doğrudan pompaya yansıyacak, kalan 7,5 liralık kısmı ise vergi düzenlemesi ile dengelenecek.

Uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki dalgalanmaların etkisini sınırlamak amacıyla devreye alınan sistemle, akaryakıt ve LPG fiyatlarındaki artışların büyük bölümü ÖTV ve buna bağlı KDV’den vazgeçilerek karşılanacak. Bu sayede bütçeden önemli ölçüde feragat edilse de, enflasyonla mücadele kapsamında fiyat artışlarının tüketiciye daha sınırlı yansıması hedefleniyor.

AKARYAKITTA EŞEL MOBİL ETKİSİ NEDİR?

Son dönemde akaryakıt fiyatlarının döviz kurundaki oynaklık nedeniyle çok sık değişimini önlemek amacıyla, akaryakıt fiyatlarındaki artışların özel tüketim vergisinden otomatik bir şekilde karşılanması suretiyle karşılanarak akaryakıtın pompa fiyatının sabit kalmasını sağlamaya yönelik bir sistemdir. Örneğin benzin fiyatı 30 kuruş arttığında, benzindeki ÖTV 30 kuruş indirilmek suretiyle benzinin pompa fiyatı sabit tutulmaktadır.

Ancak, akaryakıt üzerinden alınan ÖTV gelirlerinin toplam vergi gelirleri içindeki yeri dikkate alındığında artan akaryakıt fiyatlarının sürekli olarak ÖTV ile karşılanması güçtür. Bu nedenle, zaman zaman eşel mobil sistemi nedeniyle uğranılan vergi kaybını telafi etmeye yönelik yüksek ÖTV ayarlamaları yapılabilmektedir. Böylece akaryakıtta eşel mobil sistemi kısa süre içinde muhtemel fiyat dalgalanmalarının önüne geçme fonksiyonu ifa etmiş olmaktadır.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabından eşel mobil sistemiyle ilgili açıklama yaptı:

Şimşek, "Jeopolitik gelişmelerin ekonomiye etkisini sınırlamak amacıyla, kamu maliyesi olarak dezenflasyonu önceliklendiren önemli bir adım attık. Geçici olduğunu değerlendirdiğimiz petrol fiyat şokunun etkisini azaltmak için eşel mobil sistemini geçici olarak devreye alıyor, akaryakıttaki fiyat artışlarının yüzde 75'e kadar olan kısmını vergilerden karşılıyoruz" dedi.

Şimşek, "Mali disiplinden taviz vermeden dezenflasyonu desteklemeye devam edeceğiz" diye ekledi.

EŞEL MOBİL ANLAMI NEDİR?

İlk olarak 1800'lerin başında Fransa'da buğday fiyatları düştüğünde ülkeye dışarıdan tahıl alımını zorlaştırmak amacıyla formüle edildiği düşünülüyor.

Türkçe anlamı "hareketli ölçek" olan kavram, dış ticarette vergilerin iç pazara göre değişmesini ifade ediyor.

İlerleyen dönemlerde bazı Avrupa ekonomileri özellikle savaş sonrası dönemde ücretlerde de benzer sistemler uyguladılar. Zamanla sistem çoğunlukla terk edildi.

Türkiye'de 2018 Mayıs ayında yürürlüğe giren eşel mobil sistemi ise, döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki artışların akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlayan bir mekanizma olarak uygulandı.

Pratikte akaryakıt fiyatlarındaki artışa karşılık ÖTV düşürülerek pompa fiyatı kontrol edildi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na göre bu yaklaşım sayesinde, Türk lirasının değer kaybettiği ve finansal piyasalardaki oynaklığın yüksek olduğu bir dönemde, akaryakıt fiyatlarının ekonomide yarattığı geniş çaplı etkiler kontrol altına alındı. Enflasyon üzerindeki baskılar önemli ölçüde azaltıldı.