Uzmanparaİşte TikTok rezaletinde asıl kazanan! Türkiye'den günlük akan para dudak uçuklattı

İşte TikTok rezaletinde asıl kazanan! Türkiye'den günlük akan para dudak uçuklattı

18.11.2026 - 10:04 | Son Güncellenme:

TikTok’ta birkaç saniyeliğine horon başı olmak ya da sanal bir cenazede yer almak için harcanan paralar, milyonlarca dolarlık bir ekonomiye dönüşüyor. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Uğur Dolgun, bu çılgınlığı “ruj etkisi” kavramıyla Milliyet.com.tr’ye açıkladı.

Haberlerimizi Google'da Takip EdinGelişmelerden anında haberdar olun.Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin
İşte TikTok rezaletinde asıl kazanan Türkiyeden günlük akan para dudak uçuklattı

TikTok'ta son dönemde giderek yaygınlaşan sanal cenaze, halay ve horon yayınları yeni bir ekonomik pazar oluşturdu. Kullanıcılar gerçek parayla satın aldıkları sanal hediyeler karşılığında birkaç saniyeliğine cenazede saf tutabiliyor, horon başına geçebiliyor veya sanal bir eğlence mekanında yer alabiliyor. Üstelik bu yayınların önemli bir kısmı bilgisayar programları ve yapay zeka yardımıyla hazırlanıyor.

Haberin Devamı
Haberin Devamı

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Uğur Dolgun, bu yeni ekonomik düzenin nasıl işlediğini, sanal hediyeler üzerinden kimlerin kazanç sağladığını ve birkaç saniyelik görünürlük uğruna yapılan harcamaların ardında neler yattığını Milliyet.com.tr’ye anlattı.

İşte TikTok rezaletinde asıl kazanan Türkiyeden günlük akan para dudak uçuklattı

1000 LİRALIK HEDİYENİN SADECE 200 LİRASI YAYINCIYA KALIYOR

Sanal yayınlarda kullanıcılar, gerçek parayla “coin” adı verilen jetonları satın alıyor. Bu jetonlarla gül, aslan gibi sanal hediyeler göndererek yayınlarda yer alıyor. Gönderilen hediyenin değerine göre de yayındaki rolleri değişiyor. Örneğin horon yayınında daha pahalı hediye gönderenler kemençeci veya horon başı olabiliyor.

Haberin Devamı
Haberin Devamı

Ancak sistemin asıl kazananının yayıncılar olmadığını vurgulayan Dolgun, kaba bir hesapla kullanıcının harcadığı 1000 liranın yalnızca 200-250 lirasının yayıncıya ulaştığını, geri kalan 750-800 liranın ise platform ve uygulama mağazaları gibi aracılara gittiğini ifade etti.

Haberin Devamı

Üstelik bu yayınların üretim maliyeti de oldukça düşük. Bir kez hazırlanan sanal cenaze veya halay görüntüleri günlerce tekrar tekrar yayınlanabiliyor.

Haberin Devamı

İşte TikTok rezaletinde asıl kazanan Türkiyeden günlük akan para dudak uçuklattı

KÜÇÜK HEDİYELERDEN MİLYAR DOLARLIK PAZAR DOĞUYOR

Dolgun'a göre birkaç liralık sanal hediyelerin milyonlarca kullanıcı tarafından gönderilmesi, devasa bir ekonomik hacim oluşturuyor.

Şehzade Mustafa'nın cenaze ritüeli gibi oldukça sınırlı bir kitleye hitap eden yayınların bile bu pazarın parçası olduğunu belirten Dolgun, sektörel raporlarda Türkiye'deki TikTok canlı yayın gelirlerinin günlük yaklaşık 10 milyon dolar düzeyinde ifade edildiğine dikkat çekti.

Haberin Devamı

Bir başka raporda ise Türkiye'de sosyal medya canlı yayın pazarının 2030 yılına kadar üç katına çıkarak yaklaşık 5 milyar dolara ulaşacağının öngörüldüğünü ve haftalık 10,2 milyon kişinin canlı yayın izlediğinin belirtildiğini aktardı.

“RUJ ETKİSİ”

Dolgun, bu ekonomik yapının akademik literatürde “platform kapitalizmi” olarak adlandırıldığını belirtirken, kullanıcıların harcama davranışlarını ise “ruj etkisi” kavramıyla açıkladı.

Haberin Devamı

“Ruj etkisi” kavramının, Estée Lauder yöneticisi Leonard Lauder'in 2001 yılındaki ekonomik durgunluk sırasında ruj satışlarının arttığını gözlemlemesiyle popülerleştiğini belirten Dolgun, bu kavramın insanların ekonomik kaygıların arttığı dönemlerde büyük harcamaları ertelerken kendilerini iyi hissettiren küçük harcamaları sürdürmesini ifade ettiğini anlattı. Dolgun'a göre geçmişte bir rujla karşılanan küçük mutluluk ihtiyacı, bugün TikTok'ta gönderilen sanal bir gülle karşılanabiliyor.

Dolgun, ABD'de yapılan bir ankette Z kuşağındaki katılımcıların yüzde 47'sinin ekonomik kaygılar karşısında bu tür harcama davranışları sergilediğinin bildirildiğini aktardı.

İşte TikTok rezaletinde asıl kazanan Türkiyeden günlük akan para dudak uçuklattı

PARA ÖNCE COİN, SONRA GÜL OLUYOR: HARCARKEN FARK EDİLMİYOR

Haberin Devamı

Sistemin ikinci önemli boyutunun paranın algılanma biçimi olduğunu belirten Dolgun, gerçek paranın önce dijital jetona, ardından sanal hediyeye dönüştürülmesinin harcama üzerindeki psikolojik engelleri zayıflattığını anlattı.

Dolgun'a göre doğrudan para öderken hissedilen “ödeme sancısı”, dijital jeton kullanıldığında azalabiliyor. Kumarhanelerde kullanılan fişlere benzer şekilde, kullanıcılar sanal hediyeleri her zaman gerçek para karşılığıyla değerlendirmiyor.

Bu durumun kontrolsüz harcamalara kapı aralayabildiğini belirten Dolgun, hediye gönderdikçe hesabının seviyesini yükselten ve bu süreçte önce tarlasını, ardından evini kaybeden 23 yaşındaki gencin yaşadıklarını uç bir örnek olarak gösterdi.

İNSANLAR ASLINDA HEDİYE DEĞİL, GÖRÜNÜRLÜK SATIN ALIYOR

Dolgun'a göre meselenin en önemli boyutu ise insanların tanınma, kabul görme ve değerli hissetme ihtiyacı. Dolgun, bireylerin yalnızca maddi değil, sosyal ve kimlik açısından da yoksunluk yaşayabildiğini ifade etti.

Bu nedenle sanal bir yayında adının okunması, kalabalığın önünde görünür olmak veya birkaç saniyeliğine önemli bir konuma geçmek bazı kullanıcılar için güçlü bir motivasyona dönüşüyor.

Haberin Devamı

Dolgun'un değerlendirmesine göre kullanıcılar yalnızca bir oyun veya video için ödeme yapmıyor. Asıl satın alınan şey, kısa süreli de olsa fark edilmek, tanınmak ve değer görmek oluyor.