Corona küresel enerji piyasalarını yeniden şekillendirecek

12.05.2020 11:27

Son güncelleme : 13.05.2020 10:06

Yeni tip corona virüs (Kovid-19) salgınına karşı alınan tedbirlerin, küresel enerji piyasalarına köklü değişiklikler getireceği öngörülüyor.



AA

Dünya ekonomisi, Kovid-19 salgını nedeniyle tarihte benzeri görülmemiÅŸ bir krizin eÅŸiÄŸine gelirken, sürecin her alanda olduÄŸu gibi küresel enerji  açısından da önemli sonuçlar doÄŸurması bekleniyor.

ABD'nin Batı Teksas (WTI) tipi petrolünün varil fiyatı tarihte ilk  defa 20 Nisan'da eksi 37 dolara kadar düÅŸerken, Brent tipi ham petrolün varil  fiyatı son 21 yılın en düÅŸük seviyelerine geriledi.

Petrol fiyatlarında yaÅŸanan çöküÅŸ nedeniyle, Rusya ve Suudi  Arabistan'ın öncülük ettiÄŸi Petrol Ä°hraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı  bazı ham petrol üreticisi ülkelerden oluÅŸan OPEC  günlük 9,7 milyon varille  tarihin en yüksek petrol üretim kısıntısı kararını almak zorunda kaldı.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2020'de küresel enerji talebinin  2008'de yaÅŸanan mali krizde gerçekleÅŸen düÅŸüÅŸten 7 kat sert bir ÅŸekilde yüzde 6  düzeyinde gerileyeceÄŸi öngörüsünde bulunurken, petrolün ardından küresel enerji  denkleminde bir baÅŸka kritik kaynak olan doÄŸal gazın da bu düÅŸüÅŸten etkilenmesi  bekliyor.

Avrupa'da önemli ölçüde gerileyen talep nedeniyle, doÄŸal gaz  fiyatlarının bin metreküpte 100 doların altına kadar düÅŸtüÄŸü görüldü. IEA'ya göre  küresel doÄŸal gaz talebi, 10 yıllık büyümenin ardından bu yıl yüzde 5  gerileyecek.

Kömür talebinde, yıl sonuna kadar yüzde 8 düÅŸüÅŸ beklenirken, düÅŸük  iÅŸletim maliyeti sayesinde Kovid-19 krizinin tek galibinin yenilenebilir enerji  olabileceÄŸine iÅŸaret ediliyor.

Uzmanlar, küresel sektörde "doÄŸal seleksiyon" sürecinin  baÅŸlayacağına dikkati çekiyor.

"SALGIN, 21. YÜZYILIN BASKIN GÜCÜ OLMA YARIŞINI KESKÄ°NLEŞTÄ°RDÄ°"

Londra merkezli ESCP Avrupa Ticaret Okulu'nda misafir profesör olarak  görev yapan Uluslararası Petrol Ekonomisti Dr. Mamdouh Salameh, AA muhabirine  yaptığı açıklamada, Kovid-19'un, 1930'larda yaÅŸanan Büyük Buhran'ın ardından  küresel ekonomiyi vuran en yıkıcı olay olarak tarihe geçebileceÄŸini söyledi.

Küresel ekonominin gördüÄŸü zararın telafisi için en az iki yıl  ekonomik büyüme yaÅŸanması gerektiÄŸine iÅŸaret eden Salameh, “Hem petrol hem de  diÄŸer ana sektörlerde yapısal deÄŸiÅŸikliklerin olduÄŸu küresel bir kemer sıkma  dönemi olacak. Aynı zamanda çok sayıda ÅŸirket küçülecek, batacak veya birleÅŸmeler  ve satın almalar olacak, en güçlüler hayatta kalabilecek." diye konuÅŸtu.

Kovid-19 salgınının küresel ekonomi ve küresel petrol piyasasının  birbirlerine ne kadar baÄŸlı olduklarını gösterdiÄŸini belirten Salameh, "Küresel  ekonomi düÅŸük petrol fiyatlarıyla toparlanamaz çünkü küresel yatırımlar, petrol  endüstrisi ve petrol üreten ülkelerin ekonomileri zarar görecektir. Ekonomiyi  canlandırmak için yüksek petrol fiyatlarına ihtiyacı var." ifadelerini kullandı.

Küresel petrol piyasasının ana oyuncuları olan Rusya, Suudi Arabistan,  ABD ve Çin gibi ülkelerin stratejilerinde deÄŸiÅŸikler olacağına iÅŸaret eden  Salameh, ÅŸunları kaydetti:

"BaÄŸdat'ta 60 yıl önce oluÅŸturulmasından bu yana OPEC zorluklar  yaÅŸadı. OPEC  nezdinde varılan küresel petrol kesintisi anlaÅŸması, örgütün hala  öncü rolü olduÄŸunu gösteriyor. Rusya ve Suudi Arabistan pazar payı için daima  rekabet edecekler, ancak iki ülkenin bir ortak hedefi var: ABD kaya petrolü  sanayisini bertaraf etmek. ABD, petrol ithal etmeye devam ediyor. Kaya petrolü  sanayisinde yaÅŸadığı zararlar nedeniyle bu ithalat daha da artabilir. Sektör,  Kovid-19 salgınından zayıf bir ÅŸekilde çıkacak ve ABD'nin aldığı vergilerle kaya  petrolüne verdiÄŸi desteÄŸe vatandaÅŸlar bir noktada tepki gösterecekler."

Çin'in küresel ekonomi ve petrol piyasasının ana yönlendiricilerinden  olmaya devam edeceÄŸine dikkati çeken Salameh, "Petrol talebi ve fiyatlarının  canlandırılmasında, Çin merkezi rol üstlenecek. Petrol sektörü batmaktan  kurtulmak için temettüleri sert bir ÅŸekilde azaltmak zorunda. Royal Dutch  Shell'in 1945'ten bu yana ilk defa kestiÄŸi gibi, hayatta kalmak için bunun  yapılması gerekiyor." deÄŸerlendirmesinde bulundu.

Salameh, Kovid-19 salgınının sıradaki dünya düzeni ve 21. yüzyılın  baskın gücünü ortaya çıkarmaya yönelik küresel yarışı "keskinleÅŸtirdiÄŸini"  vurgulayarak, "Kovid-19, ABD ve Çin arasındaki rekabetin bir yönünü gösterebilir,  ancak bu rekabet salgından sonra ilk kimin toparlayacağının ötesine geçiyor. Bu,  21. yüzyılda kimin baskın güç olacağı ve petrol para birimi olarak petro-doların  yerini yuan-doların alması hakkında." diye konuÅŸtu.

"ABD KAYA PETROLÜNÜ KASVETLÄ° BÄ°R GELECEK BEKLÄ°YOR"

Boston Üniversitesi Finans Profesörü Nalin Kulatilaka da Kovid-19  nedeniyle talepteki sert düÅŸüÅŸün ve piyasadaki arz fazlasının petrol piyasalarını  karmaÅŸaya sürüklendiÄŸini belirtti.

Rusya ve Suudi Arabistan arasında daha yüksek fiyatlar için petrol  üretimini azaltan istikrarsız bir ittifak kurulduÄŸunu anlatan Kulatilaka, "Bu  ittifak düÅŸük maliyetli üreticilere yarayan daha geleneksel bir pazara doÄŸru  yeniden yapılandırılıyor." dedi.

Petrol talebi zamanla toparlansa da dünya petrol piyasasının eskisi  gibi olamayabileceÄŸine iÅŸaret eden Kulatilaka, "Yakın zamana kadar, dünya petrol  piyasasının arz tarafı diÄŸer çoÄŸu pazardan farklı ÅŸekilde iÅŸledi. OPEC ve Rusya  fiyatları varil başına 60 dolar civarında tutmak için üretimi kısıtladı. Ancak bu  fiyatlar, kaya petrolü gibi yüksek maliyetli ürün üretenlerin pazara arz  saÄŸlamasına olanak verdi." deÄŸerlendirmesinde bulundu.

Kaya petrolü üretiminin, küresel petrol üretiminin yüzde 10'una  yaklaÅŸtığına dikkati çeken Kulatilaka, "Bu nedenle düÅŸük maliyetli üreticiler  giderek üretimlerini kısmak zorunda kaldılar. Buna raÄŸmen, kaya petrolü çıkarmak  için kullanılan teknolojideki geliÅŸmeler petrol fiyatlarını baskıladı ve fiyatlar  düÅŸmeye devam etti." diye konuÅŸtu.

Kulatilaka, petrol üretiminin ve yatırımların karlı olabilmesi için  gereken fiyatlarla kuyularda üretimin durdurulması ve tekrar baÅŸlatılması gibi  maliyetlerde yaÅŸanan olumsuz seyirler nedeniyle ABD'nin kaya petrolü üretimini  kasvetli bir geleceÄŸin beklediÄŸini söyledi.

Boston Üniversitesi Sürdürülebilir Enerji Fakültesi Direktörü Prof.  Dr. Peter Fox-Penner ise Kovid-19 krizinin küresel petrol ve doÄŸal gaz sektörü  için bir kırılma noktası olduÄŸunun altını çizdi.

Karbon ayrımı yapılmadan petrol ve doÄŸal gaz kullanımının gelecek on  yıllarda düÅŸmeye mahkum olduÄŸunu vurgulayan Fox-Penner, "Mevcut kriz sektör  içinde ve sektör dışında bunun farkındalığını artırdı. Petrol tahvilleri S&P 500  endeksinin artık sadece yüzde 3'ünü oluÅŸturuyor. Bu tarihin en düÅŸük seviyesi."  dedi.

Küresel yenilenebilir enerji sektörünün bazı alanlarda krizden kısa  vadede olumsuz etkilendiÄŸini belirten Fox-Penner, ÅŸöyle konuÅŸtu:

"Özellikle konutlar ve ticari güneÅŸ enerjisi kurulumları, insanların  evde olması ve birçok iÅŸletmenin kapatılması nedeniyle keskin ÅŸekilde düÅŸtü.  Büyük rüzgar santralleri gibi büyük ölçekli yenilenebilir projeler tedarik  zinciri gecikmelerinden etkilendi. Uzun vadede ise kriz, yenilenebilir enerjiye  destek olabilir. Krizin, tüm dünyadaki insanlara, çevre ve saÄŸlık tehditlerinin  gerçek olabileceÄŸi ve beklemek yerine acil duruma dönüÅŸmeden müdahale  gerektirdiÄŸi konusunda bilinç verdiÄŸini düÅŸünüyorum. Bu da ÅŸirketlerin ve  hükümetlerin temiz enerjiye geçiÅŸi nasıl hızlandıracaklarını düÅŸünmelerini  saÄŸlıyor. Ä°ÅŸler yeniden baÅŸladığında, yenilenebilir enerji faaliyetlerinin,  krizden önceye göre daha hızlı yol alacağı görüÅŸündeyim."

"VÄ°RÜS FÄ°YAT KRÄ°ZÄ°NÄ° DERÄ°NLEŞTÄ°RDÄ°"

Rusya merkezli Ulusal Enerji GüvenliÄŸi Fonu Uzmanı Stanislav  Mitrahoviç ise petrol talebinde geçen ay yüzde 50'ye varan gerilemeye karşın  doÄŸal gaz talebinde benzer bir düÅŸüÅŸ yaÅŸanmadığına dikkati çekti.

Öte yandan, salgına yönelik alınan önlemler nedeniyle gaz fiyatlarının  da düÅŸtüÄŸünü belirten Mitrahoviç, ÅŸunları kaydetti:

"Anahtar hidrokarbon piyasalarında arz ve üretim fazlası gözlemlendi.  Amerikalı kaya petrolü üreticileri ve Brezilyalı deniz aşırı üreticiler de dahil  çok fazla oyuncu petrol ve sıvılaÅŸtırılmış doÄŸal gaz (LNG) yatırımları nedeniyle  doÄŸal gaz üretmeye baÅŸladı. Salgın olmasa bile fiyatlarda düÅŸüÅŸ olası bir  durumdu, ancak virüs bu düÅŸüÅŸün daha da derinleÅŸmesini saÄŸladı. Sonuç olarak en  zayıf gaz ve petrol tedarikçileri piyasayı terk etmek zorunda. Bu baÄŸlamda,  üretimin pahalı olduÄŸu ABD'de ve mali açıdan zayıf Afrika ülkelerinde üretimin  önemli oranda düÅŸmesi bekleniyor. Yeni LNG tesislerinin de krizden olumsuz  etkilenmesi öngörülüyor."

Büyük ÅŸirketlerin zarar görmelerine raÄŸmen, sahip oldukları mali  rezervler sayesinde hayatta kalacakları ve piyasadaki diÄŸer küçük oyuncuları  satın alacağı deÄŸerlendirmesinde bulunan Mitrahoviç, "ÖrneÄŸin, ABD'deki orta ve  küçük üreticiler Chevron ve Exxon gibi ÅŸirketler tarafından satın alınacak.  Afrikalı ÅŸirketler Batılı, Çinli, Arap veya Rus ÅŸirketlere daha da bağımlı hale  gelecek." ifadelerini kullandı.

Ucuz doÄŸal gazın kömür sektörüne zarar vereceÄŸine iÅŸaret eden  Mitrahoviç, sözlerini ÅŸöyle tamamladı:

"Bu nedenle kömür tesisleri hızla iÅŸletmeden çıkacaklar. ABD ve  Asya'da ise, Avrupa'da yenilenebilir enerjiye verilen sınırsız destek yok. Bu  nedenle ucuz hidrokarbonlar Amerika ve Asya'da yenilenebilir enerjinin geliÅŸimini  Avrupa'dan daha fazla yavaÅŸlatacak." dedi.

Avrupa Politika Merkezi (EPC) Ä°klim ve Enerji Politikası Analisti  Sofia Lopez Piqueres, mevcut krizin, petrol sanayisindeki istikrarsızlıkları  ortaya çıkardığını söyledi.

Kovid-19'un uzun vadede yenilenebilir enerjinin büyümesine engel  olmayacağını vurgulayan Piqueres, "Özellikle Batılı bazı petrol ÅŸirketleri  yenilenebilir enerjiye yatırım yapıyorlar. Avrupa ve diÄŸer bölgelerde  yenilenebilir enerjiye geçiÅŸ süreci, siyaset belirleyicilerin ortaya koyacakları  vizyon ve cesarete baÄŸlı olacaktır." deÄŸerlendirmesinde bulundu.




18:051.471
Değişim :  -1,13% |  -16,82
Açılış :  1.457  
Önceki Kapanış :  1.488  
En Yüksek
1.480
En Düşük
1.443
BIST En Aktif Hisseler18:05
ARTI 6,05 1.212.983 % 10,00  
MARTI 2,53 101.569.190 % 10,00  
TMPOL 19,91 13.460.580 % 10,00  
SUMAS 71,50 562.970 % 10,00  
CASA 236,80 29.951.611 % 9,99  
18:05 Alış Satış %  
Dolar 7,4212 7,4236 % 0,96  
Euro 8,9562 8,9715 % 0,17  
Sterlin 10,3095 10,3612 % 0,40  
Frank 8,1235 8,1725 % 0,51  
Riyal 1,9717 1,9816 % 0,87  
18:05 Alış Satış %  
Altın Ons 1.729 1.730 -40,35  
Altın Gr. 413 413 -5,48  
Cumhuriyet 2.794 2.836 34,00  
Tam 2.777 2.848 32,91  
Yarım 1.342 1.377 15,92  
Çeyrek 673 689 7,96  
Gümüş.Ons 26,57 26,61 -0,77  
Gümüş Gr. 6,35 6,35 -0,12  
B. Petrol 64,48 64,48 -1,64