İran`da ekonomik kriz ve askeri yönetim senaryoları

27.06.2018 14:54

Son güncelleme : 28.06.2018 10:25

İran`da Tahran esnafının başlattığı protesto gösterileri, askerin hükümete el koyması senaryolarına da kapı aralamakta.



AA

İran'da serbest piyasada  doların yükselişi, ticari hayatı durma noktasına getirirken, esnafın başlattığı  protesto gösterileri, askerin hükümete el koyması senaryolarına kapı aralamakta.  1979 İran Devrimi'nde düzenledikleri protesto gösterileri ve grevlerle, Şah'ın  yıkılmasında önemli rol oynayan esnafın bugün tekrar harekete geçmesi, ekonomik  krizin boyutunu gösterdiği gibi, olayların ne yöne doğru gideceğiyle ilgili  ipuçları da veriyor.
 
Bugün durumun daha sakin olduğu Tahran Büyük Pazar'da, esnaf birkaç  gündür sürekli kepenk kapatırken, "Doların 10 bin tümen olmasına hayır"  sloganları atıyordu. Protesto gösterisini meclis binası önüne de taşıyan esnaf,  milletvekillerinden ekonomik sorunlara bir an önce çare bulmaları çağrısında  bulunuyor.
 
ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen ay nükleer anlaşmadan çıktığını  duyurmasının ardından ülkede derinleşen ekonomik kriz, Cumhurbaşkanı Hasan  Ruhani'nin ülke ekonomisini yönetemediği değerlendirmelerine yol açtı.
 
DÜNYAYLA TİCARETİN ÖNÜNDEKİ ENGEL: FATF'IN ONAYLANMAMASI VE  HİZBULLAH ENGELİ
 
Trump'ın nükleer anlaşmadan çıktığını açıklamasının ardından anlaşmaya  taraf Avrupa ülkelerini ziyaret eden Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, kamuoyunda  FATF yasası olarak bilinen teröre finansal desteğin engellenmesine yönelik  yasanın meclisten geçmesini istedi. Muhafazakarlar ise Lübnan'daki Hizbullah  örgütü ve benzeri yapılara para göndermenin önüne geçileceği ve Devrim  Muhafızları'nın terör örgütleri listesine alınması yolunun açılacağı gerekçesiyle  yasanın geçmesini engelledi. İran'ın uluslararası bankacılık sistemine entegre  olmasının önünü açacak yasanın meclisten geçmemesi, ülke için hayati öneme sahip  petrol satışından elde edilecek geliri de tehlikeye düşürüyor.
 
Mecliste, Ruhani hükümetiyle muhafazakarlar tartışa dursun, serbest  piyasada dolar yükselmeye devam ediyor. Yaklaşık dört ay önce serbest piyasada 4  bin tümen civarındaki doların birkaç gün içerisinde 6 bin 500 seviyelerine  çıkması hükümeti harekete geçirmiş, Nisan ayında dolar 4 bin 200 tümende  sabitlenmiş, bankalar ile izinli sarrafların dışında alış-satış yasaklanmıştı. Bu  tedbir, doların ateşini düşürmediği gibi, piyasada yaşanan krizin boyutlarını  daha da arttırdı. Neticede geçen hafta serbest piyasada dolar 8 bin 300 tümen  seviyesine kadar çıktı.
 
YENİ PROTESTO DALGASINI TAHRAN ESNAFI TETİKLEDİ
 
Aralık ayında Meşhed kentinde ekonomik sorunlar sebebiyle başlayıp  diğer kentlere yayılan ve 25 kişinin ölümüne sebep olan gösteriler hâlâ  sıcaklığını korurken, birkaç gün önce Tahran'da kentin en önemli alış-veriş  merkezlerinden biri olan Tahran Büyük Çarşı esnafı, ekonomik gidişatı gerekçe  göstererek, kepenklerini kapattı ve yeni protesto gösterilerinin başlamasına  neden oldu.
 
Gösteriler, hemen Kazvin, İsfahan, Reşt, Kirmanşah ve Arak şehirlerine  sıçradı. Yer yer polisle göstericiler arasında çatışmalar yaşanırken, olaylarda  şu ana kadar ölüm olmadığı ama çok sayıda yaralı bulunduğu bilgisi geliyor. Bazı  yerlerde polise ait motorsikletler ateşe verilirken, Meşhed ve Bender Abbas gibi  kentlerde rejim karşıtı "Kahrolsun diktatör" ve "Şah, ruhun şad olsun" sloganları  atıldı.
 
DEVRİM MUHAFIZLARI'NIN YÖNETİME EL KOYMA SENARYOLARI
 
Tahran'daki esnafın ülkedeki döviz kurunda meydana gelen artış ve  hayat pahalılığını protesto etmek için kepenk kapatmasıyla ilgili konuşan İran  Lideri Ali Hamaney'in Yüksek Askeri Danışmanı Tümgeneral Yahya Rahim Safevi  "Hükümet olmazsa, ülke daha iyi yönetilecek gibi görünüyor. Çarşı esnafının  tepkisi, ülkedeki rahatsızlığı gösteriyor." diye konuştu.
 
Gösteriler sonrası dillendirilmeye başlanan İran askerinin yönetime el  koyma senaryoları, aslında yeni değil. Yaklaşık 2 yıl önce eski devrim  muhafızları komutanlarından Muhsin Rızayi, Ruhani'ye ülkenin ekonomi yönetimini  devrim muhafızlarına devretmesini önermişti. Yine Devrim Muhafızları'na  yakınlığıyla bilinen Ensar-ı Hizbullah'ın lideri Hüseyin Allahkerem, geçtiğimiz  Nisan ayında, "ülkeyi asker kökenli bir cumhurbaşkanının kurtarabileceğini"  söylemişti.
 
İranlı İşçiler Haber Ajansı ILNA'ya konuşan Tahran Üniversitesi Siyasi  Bilimler Fakültesi öğretim üyesi Nasır Fekuhi, ülkedeki ekonomik krizin asıl  sebebinin ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden çok Ruhani hükümetinin yanlış  kararları olduğunu savundu. Fekuhi, ekonominin yanlış yönetildiği konusundaki  uyarılara da hükümetin kulak asmadığı görüşünde.
 
İran Meclisi Yolsuzluklarla Mücadele Komisyonu Başkanı, 15 gün  içerisinde Ruhani hakkında meclise gensoru önergesi verileceğini duyurdu. Ekonomi  Bakanı Mesud Kerbasiyan hakkında ise "ülke ekonomisini iyi yönetmediği"  gerekçesiyle 50 milletvekilinin imzasının bulunduğu bir gensoru önergesi dün  meclis başkanlığına sunuldu.
 
REFORMİSTLERDEN RUHANİ'YE: ŞARTLARI TÜM ŞEFFAFLIĞIYLA AÇIKLA!
 
Muhafazakarların 'askerin ülkeyi yönetme' söylemleriyle üzerlerine  gelmesi sonrasında ise Reformistler, İran Devlet Başkanı Ruhani'yi 'Olanları  halka karşı açıkça anlat. Şeffaf ol!' şeklinde sıkıştırıyor.
 
Yaklaşık 20 gün önce İran meclisinde milletvekillerine hitabında  "Halkın geçim şartları iyi değil. Her gün fiyatların arttığını görüyorlar. Bize,  'Mecliste ne yapıyorsunuz?' diye soruyorlar." şeklinde şikayette bulunan  reformist siyasetçi Tahran Milletvekili Mustafa Kevakibiyan, dünkü meclis  konuşmasında da Ruhani'nin halkın önüne çıkıp durumu tüm şeffaflığıyla  anlatmasını istedi. Yaklaşık 20 gündür Ruhani'nin ülkedeki sıkıntıyla ilgili bir  tek kelime etmemesine tepki gösteren Kevakibiyan, "Ruhani, halka açıklama  yapmalıdır. Eğer tekerine birileri çomak sokuyorsa bunu açıkça söylemelidir."  dedi.
 
Ülkedeki reformist siyasetçilerin önde gelenlerinden Mustafa Tacizade,  2011-2012 yıllarında piyasalarda benzeri krizin yaşandığını hatırlattı. Petrol ve  bankacılık alanındaki ekonomik yaptırımların sert bir şekilde yaşandığı o  yıllarda döviz kuru ve altın fiyatlarının arttığını, buna bağlı olarak  pahalılığın meydana geldiğini belirten Tacizade, doların bin tümenden 3 kat  artarak 3 bin tümene çıktığını ifade etti. Bugün gelinen nokta itibariyle  yöneticilerin ülkenin içerinde bulunduğu durumu samimiyetle halka açıklamaları  gerektiğini dile getiren Tacizade, ekonominin düzelmesi için dış politikada  değişikliğe gidilmesi gerektiğinin altını çizdi. Tacizade, "Ruhani hükümetinin  istifa etmesi veya askeri hükümetin kurulması şu anki sorunu çözmüyor. Kişilerin  değiştirilmesinden ziyade politikalar değiştirilmelidir. Sorunlar, etkin  diplomasi, görüşlerin gözden geçirilmesi, yanlış ekonomi politikalarının  düzeltilmesiyle çözülebilir." ifadesini kullandı.
 
Yine reformistlere yakınlığıyla bilinen İran Meclis Başkan Yardımcısı  Mesud Pizişkiyan, Tebriz kentinde yaptığı bir konuşmada, ekonomik kriz nedeniyle  "olağanüstü hal ilan edilmesi ve ülkenin eyalet sistemiyle yönetilmesi"  gerektiğini belirtti.
 
Son günlerde Ruhani'nin arkasında güçlü bir şekilde durmadıkları  dikkati çeken Reformistler, muhtemel kötü bir senaryoda tüm faturanın kendi  üzerlerine kalmasını da engellemeyi amaçlıyorlar.
 
İRAN'DA "GELECEĞE ÜMİT" VE "GÜVEN" SORUNU
 
Cumhurbaşkanı Ruhani, dün, Yargı Erki Haftası münasebetiyle başkent  Tahran'da düzenlenen toplantıda yaptığı konuşmada, ülkedeki ekonomik krizin  "komplo" olduğunu söyledi. ABD'nin Irak işgalinden sonra İran'a yöneldiğini  belirten Ruhani, ABD'yle savaş halinde olduklarının altını çizdi.
 
ABD'nin son olarak İran'ın nükleer faaliyetlerini hedef aldığını  belirten Ruhani, ABD'nin asıl hedefinin İran'da bir rejim değişikliği olduğunu  vurguladı.
 
Ruhani, "ABD veya başka bir düşman olsun, İran halkını yenmek için  öncelikle halkın "geleceğe ümidi" ve "güven"i kırmaları gerekmektedir. Eğer ümit  ve güven ayakta kalırsa ABD yenilecektir. Bu nedenle tüm yönetim birimleri  geleceğe ümidi beslemelidir. Ümitsizlik oluşturmamalıdır." ifadelerini kullandı.
 
Doların aşırı yükselmesi ve pahalılığın artmasını, halkın geleceğe  dair ümitlerini kırmak için planlanmış bir komplo olarak değerlendiren Ruhani,  İran'da dövizin yükselmesinin ardında sermaye sahibi 50 veya 100 kişinin olduğunu  söyledi.
 
20 günden bu yana ekonomik gidişatla ilgili tek bir kelime dahi  ağzından çıkmayan Ruhani'nin bu konuşmasıyla, çoğunluğunu Muhafazakarların  oluşturduğu yargı erkine,  ' Zaten ABD uğraşıyor, bari siz bizimle uğraşmayın'  mesajı verdiği düşünülüyor.





18:051.393
Değişim :  0,09% |  1,27
Açılış :  1.383  
Önceki Kapanış :  1.392  
En Yüksek
1.393
En Düşük
1.380
BIST En Aktif Hisseler18:05
CEMAS 1,32 88.288.744 % 10,00  
DOBUR 14,08 3.163.760 % 10,00  
KTSKR 22,02 46.845.159 % 9,99  
SELVA 8,17 15.604.013 % 9,96  
ADESE 1,24 11.132.546 % 9,73  
18:05 Alış Satış %  
Dolar 8,4432 8,4445 % -0,13  
Euro 10,0201 10,0553 % -0,13  
Sterlin 11,6725 11,7310 % -0,87  
Frank 9,2634 9,3192 % -0,36  
Riyal 2,2382 2,2495 % -0,46  
18:05 Alış Satış %  
Altın Ons 1.814 1.814 -14,24  
Altın Gr. 491 491 -5,84  
Cumhuriyet 3.276 3.326 -29,00  
Tam 3.262 3.344 -28,10  
Yarım 1.577 1.618 -13,59  
Çeyrek 791 809 -6,80  
Gümüş.Ons 25,46 25,50 -0,03  
Gümüş Gr. 6,89 6,91 -0,04  
B. Petrol 75,11 75,11 0,01