Virüsün global etkisi: 1 trilyon doları aşkın hasar oluşabilir

29.02.2020 11:44

Son güncelleme : 02.03.2020 13:10

Çin`de ortaya çıkan ve birçok ülkeye yayılan koronavirüs (Kovid-19) salgınına yönelik endişeler giderek artarken, hem hükumetler hem de merkez bankalarının destekleyici bir duruş sergilemesine karşın virüsün yol açacağı ekonomik hasarın boyutunun 1 trilyon doları aşacağı ve 5 milyon şirketin risk altında olduğu belirtiliyor.



AA

Çin'in Hubey eyaletine baÄŸlı Vuhan kentinde ortaya çıkan yeni tip  koronavirüs, dünya genelinde 80 binden fazla kiÅŸiye bulaÅŸtı.

Çin haricinde Güney Kore'den Ä°talya'ya, Japonya'dan ABD ve Ä°ran'a  kadar birçok ülkede virüsün giderek yayılması ve can kayıplarının artması ise  salgının giderek küresel bir sorun haline gelmesine yol açtı. Dünya SaÄŸlık Örgütü  (DSÖ) Kovid-19 için küresel risk seviyesini "yüksekten", "çok yüksek"e çıkardı.

Dünya küresel tedarik zinciri için Çin'in vazgeçilmez rolü, Güney  Kore'nin otomotiv, elektronik ve makine alanındaki önde gelen üretici konumunda  bulunması, Japonya'nın dünyanın en büyük üçüncü ekonomisi olması ve Ä°talya'nın  Avrupa için önemli ülkeler arasında yer alması, salgının küresel ekonomiye  yönelik etkilerinin boyutuna dair tartışmaları kaçınılmaz kıldı.

"Dr. Felaket" olarak anılan dünyanın önde gelen ekonomistlerinden  Nouriel Roubini, bu yıl küresel ekonomi için jeopolitik riskler, ABD seçimleri,  Çin ile süregelen ticaret gerilimi, iklim deÄŸiÅŸikliÄŸi ve siber savaÅŸ gibi birçok  zorluk bulunduÄŸunu, koronavirüsün ise tehlike yaratan çok sayıdaki riskten biri  olduÄŸunu söyledi.

GeliÅŸmeler karşısında uluslararası kredi derecelendirme kuruluÅŸları ve  önde gelen ekonomi kurumları, piyasalarda ciddi bir düzeltme riski  yaÅŸanabileceÄŸine dair uyarılarda bulundu.

ÇÄ°N BORSASI 860 MÄ°LYAR YUAN ERÄ°DÄ°

Salgının ortaya çıktığı Çin'in piyasalarına bakıldığında, geçen yıl  sonunda 3.050 puanda bulunan Şanghay bileÅŸik endeksinin, 28 Şubat itibarıyla bu  rakamın 170 puan altında, 2.880 puanda olduÄŸu görülüyor. Aynı dönemde Çin  borsasının piyasa deÄŸeri ise 35,64 trilyon yuandan 34,78 trilyon yuana geriledi.

ABD'den Avrupa'ya kadar tüm dünya borsalarında salgının yayılma  hızının arttığı ÅŸubat ayında yüzde 8'e varan düÅŸüÅŸler görülürken, Stoxx Europe  600 endeksi ay içinde 433,90 seviyelerinden 376,75 puana kadar gerileyerek yüzde  13,2'lik kayıp yaÅŸadı.

Öte yandan Çin'in dünyanın en büyük petrol ithalatçısı konumunda  bulunması dolayısıyla petrol fiyatlarında sert düÅŸüÅŸ görüldü. Brent petrolün  varil fiyatı salgına dair endiÅŸelerle geçen ayki yüzde 15'lik düÅŸüÅŸüne devam  ederken bu ay da yüzde 12'ye yakın geriledi ve 50 doların altını gördü. Bu  geliÅŸmenin ardından petrol fiyatlarının daha da düÅŸeceÄŸi beklentileri yüksek  sesle dillendirilirken, uluslararası kredi derecelendirme kuruluÅŸu Standard  &Poor's (S&P), varil başına 40 dolarlık petrol fiyatının Körfez ülkelerinin kredi  notlarını çöp seviyesine düÅŸürebileceÄŸi konusunda uyardı.

Risk iÅŸtahı azalan yatırımcının tahvil piyasasına yöneliminin arttığı  görülürken, yıla yüzde 1,92 seviyelerinden baÅŸlayan ABD 10 yıllık tahvil faizleri  ÅŸubatta yüzde 1,155'e kadar indi. Altının onsu ise bu dönemde geçen yıl sonunda  bulunduÄŸu 1.517,86 dolar seviyelerinden yükseliÅŸe geçerek, ÅŸubatta 1.689,39  dolarla Ocak 2013'ten bu yanaki en yüksek seviyeyi gördü.

VÄ°RÜS, SATIŞ GELÄ°RLERÄ° 2 TRÄ°LYON DOLARI BULAN 17 BÄ°N ŞİRKETÄ° DOĞRUDAN Ä°LGÄ°LENDÄ°RÄ°YOR

Salgının ortaya çıkmasından bu yana, virüsün en büyük hasarı turizm,  perakende ve dayanıklı mallar sektörüne vereceÄŸi yönündeki görüÅŸler ağırlık  kazanırken, emtia fiyatlarındaki çöküÅŸün de birçok baÄŸlı sektörü etkilediÄŸine  iÅŸaret ediliyor.

Çin Yeni Yıl tatilinin hemen öncesinde virüsün yayılma hızının  artması, ülkeye yönelik seyahat iptali ve uçuÅŸ yasaklarını beraberinde  getirirken, yayılma riskinin yanı sıra arz zincirini ve küresel ekonomiyi bundan  sonra nasıl etkileyeceÄŸi önemli bir soru iÅŸareti olarak öne çıkıyor.

Uluslararası Hava Taşımacıları BirliÄŸi (IATA) koronavirüs nedeniyle  küresel hava yolu endüstrisinin 30 milyar dolara yakın kayıp yaÅŸayabileceÄŸi  uyarısı yaparken, birçok hava yolu ÅŸirketinin koronavirüsün ekonomik etkilerini  azaltmak için tedbir paketleri açıklaması dikkati çekiyor.

Alman hava yolu ÅŸirketi Lufthansa, salgından daha az etkilenmek için  erkenden bir tedbir paketi hazırlayarak, idari alanlarda maliyetlerin  azaltılması, çalışanlara ücretsiz izin teklifi, planlanan yarı zamanlı çalışmanın  artırılması ve yeni iÅŸe alımlar askıya alınması gibi kararlar aldı.

Küresel Veri AnalitiÄŸi ve Danışmanlık Şirketi Dun & Bradstreet, 355  milyon ÅŸirketten oluÅŸan veri tabanı kullanılarak hazırladığı rapora göre,  koronavirüsün etkisini yoÄŸun bir ÅŸekilde hissettirdiÄŸi bölgede 17 bin ÅŸirketin  merkezi bulunuyor. Hong Kong, ABD, Ä°spanya, Almanya ve Ä°ngiltere menÅŸeli bu  ÅŸirketlerin toplam küresel satış gelirleri ise 2 trilyon dolar civarında.

Virüsün ortaya çıktığı bölge olan Hubei, küresel devlerin tedarik üssü  olarak da öne çıkarken, raporda dünya üzerinde 51 bin ÅŸirketin bu bölgede bir ya  da daha fazla birinci derecede tedarikçisi bulunduÄŸu belirtiliyor. Toplamda ise  en az 5 milyon ÅŸirketin bir ya da ikinci derecede tedarikçisinin olduÄŸu  vurgulanıyor.

Raporda öne çıkan bir diÄŸer nokta ise birinci derecede tedarikçisi bu  bölgede olan ÅŸirketlerin yüzde 92 gibi büyük kısmını Amerikan ÅŸirketleri  oluÅŸturuyor.

KÜRESEL EKONOMÄ°DE 1,1 TRÄ°LYON DOLAR KAYBA YOL AÇABÄ°LÄ°R

Koronavirüsün etkilerine dair raporların da arttığı son dönemde, yatırımcılara arka arkaya uyarılar gelmeye devam ediyor.

Oxford Economics, koronavirüsün pandemiye dönüÅŸmesi durumunda küresel  ekonomide 1,1 trilyon dolar kayba yol açabileceÄŸini bildirdi. Salgının Asya  dışındaki bölgelere yayılmasının bu yıl küresel büyümeye yüzde 1,3 darbe  vuracağını bildiren kurum, halihazırda Çin'deki fabrika kapanışlarının soÄŸuma  etkisinin komÅŸu ülkelere yayıldığı ve büyük ÅŸirketlerin Uzak DoÄŸu'dan parça ve  nihai ürün alımında zorluklarla mücadele ettiÄŸini vurguladı.

Goldman Sachs borsadaki olası bir düzeltmeye karşı uyarırken,  yatırımcıların koronavirüsün gerçekte ne kadar büyük bir risk olduÄŸunu konusunu  hafife aldıklarını bildirdi.

Ä°sviçre bankası UBS'in baÅŸkanı Axel Weber ise piyasaların koronavirüs  salgınının küresel ekonomiye yol açma riskini yeterince fiyatlamadığını ve merkez  bankalarının iÅŸ dünyasının virüsün etkisinden kurtulmasına yardımcı olmaları  gerektiÄŸini söyledi. Weber, "Ä°lk çeyreÄŸin ötesine geçecek oldukça küçük bir etki  olacak ve bu da iÅŸletmelere bazı vergi kesintileri, bazı acil durum fonları  devreye sokmak gibi mali tepkiler için çok önemli olacak." ifadelerini kullandı.

Morgan Stanley yetkilileri, ÅŸehirlerin karantinaya alınması nedeniyle  Çin genelindeki üretim faaliyetlerinin kesintiye uÄŸradığına iÅŸaret ederek,  üretimin normal seviyelerin sadece yüzde 30 ila yüzde 50'si seviyesinde  bulunduÄŸunu, bu nedenle ülkenin ilk çeyrek büyümesinin yüzde 3,5'e kadar  düÅŸebileceÄŸini bildirdi.

Geçen hafta Reuters tarafından 400 ekonomistle yapılan araÅŸtırmanın sonuçları da Çin'de büyümenin ilk çeyrekte ortalama yüzde 4,5 düzeyinde  gerçekleÅŸeceÄŸi beklentisini ortaya koydu.

ÇÄ°N BÜYÜMESÄ°NE "SERT" REVÄ°ZYONLAR

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluÅŸları da koronavirüs konusunda  peÅŸ peÅŸe açıklamalarda bulunurken, Çin ekonomisine yönelik öngörülerini aÅŸağı  yönlü revize etti.

Fitch Ratings, Çin'in petrol talebinin küresel talebin yaklaşık yüzde  15'ini oluÅŸturduÄŸunu belirterek, koronavirüs salgınının büyümesi durumunda petrol  talebinin azalabileceÄŸini, ayrıca daha az sıvılaÅŸtırılmış doÄŸal gaz (LNG) ithal  edilmesinin de Avrupa ve Asya gaz piyasalarını sert biçimde baskılayabileceÄŸini  bildirdi.

Moody's de devam eden koronavirüs salgınının Çin'de ekonomik  aktivitenin azalmasına neden olduÄŸunu ve Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik  büyümeyi yavaÅŸlatabileceÄŸi uyarısında bulundu. Çin'in büyüme beklentisinin bu yıl  için yüzde 5,8'den yüzde 5,2'ye düÅŸürüldüÄŸünü bildiren Moody's, büyümedeki  azalmanın kısa vadeli ciddi ekonomik sonuçları olabileceÄŸini vurguladı.

Standard & Poor's (S&P) ise Çin için 2020 büyüme öngörüsünü yüzde  5,7'den yüzde 5'e çekerken, ülke ekonomisindeki yüzde 1 oranındaki yavaÅŸlamanın  global büyüme üzerine somut etki yapabileceÄŸi uyarısında bulundu. Öte yandan  kuruluÅŸ, Çin ekonomisindeki olası yavaÅŸlamanın, hem Avro bölgesi hem de Ä°ngiltere  büyümesini yüzde 0,1 ila yüzde 0,2 puan düÅŸürmesinin beklendiÄŸini bildirirken,  turizm gibi sektörlerin toparlanmasının daha fazla zaman alabileceÄŸine iÅŸaret  etti.

TOPLU ETKÄ°NLÄ°KLERDEKÄ° Ä°PTALLER TURÄ°ZM SEKTÖRÜNE DARBE VURUYOR

Salgın nedeniyle dünya çapında baÅŸta turizm gelirlerini artıran toplu  etkinliklerin iptal edilmesi de gündemde yer alıyor.

Japonya J Ligi Kupası'nda oynanan 7 maç ve Güney Kore'de 22-29 Mart'ta  yapılması planlanan Dünya Masa Tenisi Şampiyonası yeni tip koronavirüs salgınının  oluÅŸturduÄŸu endiÅŸe nedeniyle ertelendi.

Ä°talya'da da salgın nedeniyle Venedik Karnavalı iptal edilirken,  Çin'de yılın en önemli siyasi toplantıları olan yıllık meclis toplantıları da  ertelenmiÅŸti. Güney Kore Merkez Bankası ise sıra dışı bir karar imza atarak bu  haftaki faiz kararını e-mail ve mesaj yoluyla duyuracağını açıkladı.

Almanya'nın Köln kentinde 1 Mart'ta açılması planlanan Uluslararası  Hırdavat Fuarı (Eisenwarenmesse) ve 4-8 Mart'ta yapılacak olan dünyanın önemli  turizm fuarlarından biri olan "Berlin Uluslararası Turizm Borsası (ITB) Fuarı  iptal edildi.

Suudi Arabistan, yeni tip koronavirüs salgını sebebiyle umre ve  Mescid-i Nebevi ziyaretlerinin geçici olarak askıya alındığını duyurdu.

Son olarak, 5-15 Mart'ta yapılması planlanan 90. Cenevre Otomobil  Fuarı da iptal edildi.

MERKEZ BANKALARINDAN DESTEK BEKLENTÄ°LERÄ° ARTIYOR

Ekonomik destek konusunda merkez bankalarından destek beklentileri artarken, hükumetlerin de teÅŸvik çabaları öne çıkıyor.

ABD Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Japonya  Merkez Bankası (BoJ) gibi önce gelen merkez bankalarının yanı sıra Türkiye,  Endonezya, Rusya ve Tayland gibi ülkeler de salgını yakından takip ettiklerini ve  gerektiÄŸinde tüm araçlarla adım atmaya hazır olunduÄŸu mesajını verdi.

Koronavirüs salgınından en çok etkilenen ikinci ülke konumundaki BoJ,  henüz net bir adım atmazken, yakın takipte olduklarını ve gerekirse adım  edeceklerini bildirdi.

Bu kapsamda 2020'de faiz konusunda "bekle-gör" temasını  benimseyeceÄŸine neredeyse kesin gözle bakılan Fed'in, koronavirüs salgınından  sonra 0,25 baz puanlık bir faiz indirimine gitmesi bekleniyor. Piyasalar,  koronavirüsün yayılarak Avro Bölgesi ekonomisini ağır ÅŸekilde etkileyeceÄŸine dair  artan endiÅŸelerle ECB'nin faizleri daha yakın bir sürede düÅŸürmesini bekleyerek  bunu fiyatlaması da dikkati çekti.

"SALGININ YAYILMASI KONTROL ALTINA ALINIRSA EKONOMÄ°K ETKÄ°LER KISA VADELÄ° OLUR"

Konuya iliÅŸkin AA muhabirine deÄŸerlendirmelerde bulunan Münih merkezli  Ekonomi AraÅŸtırma Enstitüsü (Ifo) Ä°ÅŸ Döngüsü AraÅŸtırma ve Ekonomik Tahmin Müdürü  Timo Wollmershaeuser, küresel ekonominin koronavirüs salgınından "ciddi" ÅŸekilde  etkilenmesine yönelik kesin bir risk olduÄŸunu söyledi.

Söz konusu salgının yayılmasını durdurmak için kapsamlı önlemler alan  ülkelerin ekonomik olarak en çok etkileneceÄŸini vurgulayan Wollmershaeuser,  "Uygulanan karantinalar nedeniyle insanlar alışveriÅŸlerini azaltacak, turistler  gelmeyecek ve ÅŸirketler üretimlerini durduracaktır. Bu ülkelerde özel tüketim ve  sanayi üretimin de bir düÅŸüÅŸ göreceÄŸiz." ifadelerini kullandı.

Wollmershaeuser, şunları kaydetti:

"Daha fazla ülke salgından doÄŸrudan etkilenir ve salgın bu ülkelerde  ne kadar uzun süre aksaklıklara yol açarsa, bu ülkelerle ekonomik baÄŸları bulunan  ekonomiler de o kadar dolaylı olarak etkilenecektir. ÖrneÄŸin, Almanya'nın imalat  sanayisi, ara girdilerinin 3'te 1'inden fazlasını yurt dışından ithal etmektedir.  Çin, ithal ara malların yüzde 10'unu, Ä°talya ise yüzde 6'sını oluÅŸturmaktadır.  Sanayi üretimi Çin ve Ä°talya'da durgun kalırsa Almanya'nın sanayi üretimi de  etkilenecektir. Elbette, salgının doÄŸrudan Almanya'yı etkilemesi riski de var ve  bu yüzden Alman hükümeti önlemler alıyor."

Gelecek birkaç ay içinde salgının yayılmasının kontrol altına alınması  durumunda, ekonomik etkilerin sadece kısa vadeli olacağına inandığını belirten  Wollmershaeuser, "2003’teki SARS salgınında Çin'deki GSYH artışı sadece dörtte  bir düÅŸtü ve hemen ardından da toparlandı. Bununla birlikte, 2003'te Çin'in  büyümesi yüzde 1 azaldı." dedi.

Wollmershaeuser, koronavirüsün tedarik zincirlerinde uzun süreli  etkisine yönelik de, "Kısa vadede, ÅŸirketlerin muhtemelen tedarik zincirlerindeki  kesintileri kabullenmeleri gerekecektir. Orta vadede, ÅŸirketlerin üretim  zincirlerini planlarken maliyet avantajlarına karşı bu tür salgınların riskini  bir yer (ÅŸirket mahalli) faktörü olarak dikkate almaları gerekecektir."  deÄŸerlendirmesinde bulundu.

KORONAVÄ°RÜSE DAÄ°R SENARYOLAR

Deutsche Bank BaÅŸekonomisti David Folkerts-Landau, koronavirüs salgını  için üç senaryo çiziyor. Landau’nun çizdiÄŸi birinci senaryoya göre, yüzde 50  ihtimalle, dünya genelinde koronavirüsün bulaÅŸtığı kiÅŸi sayısı 3 milyon  seviyesine ulaÅŸabilecek ve 30 bin kiÅŸi hayatını kaybedebilecek.

Landau’ya göre, Çin’de daha fazla insanın iÅŸe baÅŸlamasıyla salgında  ikinci dalga olacak ve önemli derecede ekonomik etkisi görülecek. Bu durumda  “küresel ekonomide bir durgunluk” ve hisse fiyatlarında yüzde 20’ye kadar düÅŸüÅŸ  görülebilecek.

Birinci senaryoda, Fed’den bu yıl sonuna kadar 0,50 ile 0,75 puanlık  bir faiz indirimi öngören Landau, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) da faiz  oranlarını yüzde eksi 0,70'ye çekmesini ve tahvil alımlarını da artırmasının  bekliyor.

Landau’nun çizdiÄŸi ikinci senaryoya göre, yüzde 25 olasılıkla en iyi  durum olarak salgın mevcut seviyesinde kalacak.Üçüncü senaryoda ise koronavirüsün  yayılması geniÅŸleyecek,  bu da küresel ekonominin yüzde 4 kadar daralmasına yol açabilecek.





17:591.560
Değişim :  0,90% |  13,93
Açılış :  1.552  
Önceki Kapanış :  1.546  
En Yüksek
1.567
En Düşük
1.550
BIST En Aktif Hisseler17:59
SODSN 46,20 3.136.888 % 10,00  
BRYAT 499,40 121.054.721 % 10,00  
BRKSN 13,76 77.258.068 % 9,99  
VERTU 33,90 6.181.055 % 9,99  
TKURU 337,30 8.124.654 % 9,98  
17:59 Alış Satış %  
Dolar 6,9764 6,9808 % 0,24  
Euro 8,4599 8,4678 % 0,41  
Sterlin 9,7441 9,7930 % 0,30  
Frank 7,7527 7,7994 % 0,02  
Riyal 1,8547 1,8640 % 0,08  
17:59 Alış Satış %  
Altın Ons 1.782 1.782 7,31  
Altın Gr. 400 400 1,99  
Cumhuriyet 2.657 2.697 5,00  
Tam 2.643 2.712 8,10  
Yarım 1.278 1.312 3,91  
Çeyrek 641 656 1,96  
Gümüş.Ons 27,20 27,23 0,22  
Gümüş Gr. 6,11 6,12 0,06  
B. Petrol 62,77 62,77 -1,16