Ä°ran ekonomisi zor durumda!

07.05.2020 14:15

Son güncelleme : 08.05.2020 10:04

İran`da, yaptırımların yol açtığı olumsuz tablonun en net göstergesi ekonomide oldu. ABD`nin anlaşmadan çekildiği Mayıs 2018`de serbest piyasada 1 ABD Doları 6 bin 500 tümen seviyelerinde işlem görürken bugün bu rakam, 16 bin 100 tümen seviyelerinde seyrediyor. Buna göre, İran para birimi, ABD`nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana dolar karşısında yüzde 146 değer kaybetti.



AA

Ä°ran, ABD'nin nükleer anlaÅŸmadan tek taraflı çekilmesinin ikinci yıl dönümünde yaptırımların ülke ekonomisine verdiÄŸi zararın yanında dünyayı etkisi altına alan ölümcül yeni tip corona virüs (Kovid-19) salgınının ekonomik boyutlarıyla da baÅŸa çıkmaya çalışıyor.

ABD BaÅŸkanı Donald Trump’ın 8 Mayıs 2018'de Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak adlandırılan nükleer anlaÅŸmadan çekilme kararının ardından açıkladığı Ä°ran'a yönelik ambargolar, 7 AÄŸustos ve 5 Kasım 2018'de iki aÅŸamayla devreye girdi.

ABD, ilk aÅŸama yaptırımlarla Ä°ran'ın dolar, altın ve deÄŸerli madenlere eriÅŸimini yasaklarken, bu ülkenin çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv ve sivil havacılık sektörlerini de hedef aldı. 5 Kasım'da getirilen ikinci aÅŸama yaptırımlar ise doÄŸrudan Tahran'ın petrol ve enerji ticaretine yöneldi.

Washington, petrol yaptırımlarının hayata geçmesinden birkaç gün sonra Ä°ran'dan petrol ithal eden Türkiye, Çin, Japonya, Güney Kore, Tayvan, Hindistan, Ä°talya ve Yunanistan'ı 6 ay süreyle petrol yaptırımlarından muaf tuttu. Bu sürede Ä°ran petrolünün küresel pazara akışı devam etse de günlük petrol ihracatı yaklaşık 1 milyon varil düÅŸtü.

Türkiye'nin de aralarında bulunduÄŸu 8 ülkeye tanınan 6 aylık muafiyet uzatılmadı. ABD, 2 Mayıs 2019'dan itibaren Tahran'dan petrol sevkiyatına devam eden ülke ve ÅŸirketleri yaptırım uygulamakla tehdit etti. Ä°ran'dan petrol ithal eden ülkelerin sevkiyatları durdurmasıyla Tahran'ın petrol satışları hızla düÅŸüÅŸe geçti.

PETROL Ä°HRACATI YAKLAŞIK YÜZDE 90 AZALDI

Petrol Ä°hraç Eden Ülkeler Örgütüne (OPEC) göre, Ä°ran'ın yaklaşık 156 milyar varil ham petrol rezervi ve 34 trilyon metreküp doÄŸal gaz rezervi bulunuyor.

Venezuela ve Suudi Arabistan'ın ardından OPEC içinde en büyük üçüncü petrol rezervine sahip Ä°ran, dünyada da Kanada'nın ardından en büyük dördüncü büyük petrol rezervine sahip ülke konumunda.

Ä°ran Petrol Bakanlığının verilerine göre, Tahran yaptırımlardan önceki dönemde Nisan 2018'de günlük 2,8 milyon varil ham petrol ve kondensat ihraç etti.

Bu dönemde Ä°ran petrolünü temel enerji kaynaklarından kabul eden Asya ülkeleri, Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore bu miktarın yüzde 60'ını ithal etti.

Ä°ran, ülkelerin gümrük istatistiklerine ve çeÅŸitli tanker izleme verilerine göre, Mart 2018'de yaklaşık 1,7 milyon varil petrol sattı. Buna göre, Tahran'ın petrol ihracatında yaptırımlardan yaklaşık bir yıl sonra 1 milyon varil kayıpla yüzde 37 düÅŸüÅŸ oldu.

PETROLÜN BÜTÇEDEKÄ° PAYI AZALTILDI

Ä°ran hükümeti son 2 yıldır petrol ihracatına iliÅŸkin verileri paylaÅŸmıyor ancak son bir yıl içinde bu rakamın günlük 250 bin varilin de altına indiÄŸi ve bu petrolün Çin ve Suriye'ye satıldığına iliÅŸkin bilgiler uluslararası medyada sıkça yer buluyor. Buna göre Mayıs 2018'den bu yana Ä°ran'ın petrol ihracatı yaklaşık yüzde 90 düÅŸtü. Yaptırımlar nedeniyle petrolünü satmakta zorlanan Tahran, petrolün bütçedeki payını yaklaşık yüzde 30 düÅŸürmek zorunda kaldı.

Küresel salgın nedeniyle ham petrol fiyatlarındaki büyük deÄŸer kayıpları da Ä°ran'ın iÅŸini zorlaÅŸtırıyor. Uluslararası Para Fonunun (IMF) ekimde yayımladığı raporda, Ä°ran'ın bütçesini dengelemesi için petrol fiyatının 195 dolar olması gerektiÄŸi belirtildi. Ä°ran'ın bu yılki bütçesinde ise günlük 1 milyon varil petrol ihraç edileceÄŸi ve varil fiyatının ortalama 50 dolar olacağı varsayıldı.

Ä°RAN'IN PARA BÄ°RÄ°MÄ° YÜZDE 146 DEĞER KAYBETTÄ°

Yaptırımların yol açtığı olumsuz tablonun en net göstergesi ekonomide oldu. ABD'nin anlaÅŸmadan çekildiÄŸi Mayıs 2018'de serbest piyasada 1 ABD Doları 6 bin 500 tümen seviyelerinde iÅŸlem görürken bugün bu rakam, 16 bin 100 tümen seviyelerinde seyrediyor. Buna göre, Ä°ran para birimi, ABD'nin nükleer anlaÅŸmadan çekilmesinden bu yana dolar karşısında yüzde 146 deÄŸer kaybetti.

Ä°ran ekonomisindeki kriz yalnızca ulusal paranın dolar karşında deÄŸer kaybıyla sınırlı kalmadı. Para biriminde yaÅŸanan deÄŸer kaybı dış ticareti zora sokarken enflasyonun yükselmesine ve ekonominin daralmasına neden oldu.

Nükleer anlaÅŸmanın yürürlüÄŸe girerek Ä°ran'a yönelik yaptırımların kaldırıldığı 2016'da yüzde 13,4 büyüyen Ä°ran ekonomisi, ABD'nin yaptırımları geri getirdiÄŸi 2018'de daralmaya baÅŸladı. Dünya Bankasının verilerine göre, Ä°ran ekonomisi geçen yıl yüzde 8,5 küçüldü.

YIL SONU ENFLASYON YÜZDE 34,8 OLDU

Ülkede enflasyon, 2016'da nükleer anlaÅŸmanın yürürlüÄŸe girerek yaptırımların kaldırıldığı dönemde 26 yıl aradan sonra ilk kez yüzde 9'a gerilemiÅŸti. ABD'nin geçen yıl anlaÅŸmadan çekilerek yaptırımları yeniden uygulaması sonucunda ise enflasyon yüzde 52,1'e kadar çıktı. Ä°ran Ä°statistik Merkezinin verilerine göre, Ä°ran takvimine göre, 20 Mart 2020'de sona eren Hicri Şemsi 1398 yılının enflasyon oranı yüzde 34,8 oldu.

Ä°ran para biriminin hızla deÄŸer kaybetmesi ve enflasyondaki artış halkın alım gücüne de ciddi bir darbe vurdu. Ä°ran'da bu yıl 1 milyon 835 bin tümen olarak belirlenen asgari ücret Mayıs 2018'deki döviz kurlarına göre yaklaşık 170 ABD Dolarına eÅŸitken söz konusu rakam bugün itibarıyla serbest piyasa kuruna göre 114 dolara gerilemiÅŸ durumda.

Ä°RAN DEVRÄ°MDEN SONRA Ä°LK KEZ IMF'DEN KREDÄ° Ä°STEDÄ°

Dünyada Kovid-19 salgınında en çok can kaybı yaÅŸanan ülkelerden olan Ä°ran'da salgına karşı alınan tedbirler kapsamında birçok iÅŸletme kapatıldı. Virüsün ülkede görüldüÄŸü ilk günlerde gerekli tedbirleri almamakla eleÅŸtirilen Ä°ran, daha sonra sert önlemler almaya baÅŸladı. Buna raÄŸmen ekonomik faaliyetlere getirilen kısıtlamaların zaten ABD'nin yaptırımlarıyla ağır darbe alan ülke ekonomisi için sürdürülebilir olamayacağı baÅŸta CumhurbaÅŸkanı Hasan Ruhani olmak üzere yetkililer tarafından sıkça dile getirildi.

Ä°ran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, 11 Nisan'da yaptığı açıklamada, salgın nedeniyle yaklaşık 3,3 milyon çalışanın doÄŸrudan zarar gördüÄŸünü, 1,5 milyondan fazla iÅŸletmenin de faaliyetlerini sonlandırmak zorunda kaldığını açıkladı. Bu yüzden de bazı milletvekillerinin salgın nedeniyle ülke genelinde karantina uygulama çaÄŸrılarına karşın CumhurbaÅŸkanı Ruhani'nin "düÅŸük riskli" iÅŸletmelerin faaliyetlerine yeniden baÅŸlaması talimatının ardından ülkedeki ekonomik faaliyetler 11 Nisan'da tekrar baÅŸladı.

Yaptırımların yanında salgınla da mücadele eden Ä°ran'da ekonomik kaynaklar tükenme aÅŸamasına gelince Tahran, 12 Mart'ta IMF'den 5 milyar dolar kredi talep etti. Böylece Ä°ran, 1979'daki devrimden sonra ilk kez IMF'nin kapısını çalmış oldu ancak bu talebin de ABD yönetimi tarafından engellenmeye çalışıldığı belirtiliyor.




17:591.560
Değişim :  0,90% |  13,93
Açılış :  1.552  
Önceki Kapanış :  1.546  
En Yüksek
1.567
En Düşük
1.550
BIST En Aktif Hisseler17:59
SODSN 46,20 3.136.888 % 10,00  
BRYAT 499,40 121.054.721 % 10,00  
BRKSN 13,76 77.258.068 % 9,99  
VERTU 33,90 6.181.055 % 9,99  
TKURU 337,30 8.124.654 % 9,98  
17:59 Alış Satış %  
Dolar 6,9764 6,9808 % 0,24  
Euro 8,4599 8,4678 % 0,41  
Sterlin 9,7441 9,7930 % 0,30  
Frank 7,7527 7,7994 % 0,02  
Riyal 1,8547 1,8640 % 0,08  
17:59 Alış Satış %  
Altın Ons 1.782 1.782 7,31  
Altın Gr. 400 400 1,99  
Cumhuriyet 2.657 2.697 5,00  
Tam 2.643 2.712 8,10  
Yarım 1.278 1.312 3,91  
Çeyrek 641 656 1,96  
Gümüş.Ons 27,20 27,23 0,22  
Gümüş Gr. 6,11 6,12 0,06  
B. Petrol 62,77 62,77 -1,16