İran’ın küresel piyasalara geri dönüşü

Berkay Ören

İran’a uygulanan yaptırımların 16 Ocak 2016 tarihinde kaldırılmasının ardından İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin 26 Ocak’ta Avrupa’ya ziyarete başlaması piyasalarda büyük yankı buldu. Avrupa ziyaretine ilk Roma’dan başlayan Ruhani, Fransız ve İtalyan liderler ile görüşürken, Fiat CEO’su Sergio Marchionne ve Total CEO’su Patrick Pouyanne gibi büyük şirket liderleri ile buluştu. Ruhani 22 milyar Dolara yakın anlaşmaya imza attı. Anlaşmaya vardığı şirketler arasında Fransız Airbus ve İtalyan Enerji şirketi Saipem’de bulunuyor. İran, Saipem ile petrol boru hatlarını geliştirmek için 5.4 milyar dolar antlaşma imzalarken, Airbus ise 118 adet uçak sattı. Alman Lufthansa ve Kanadalı Bombardier İran ile antlaşma yapan diğer havacılık şirketleri oldu.

Ayrıca Peugeot CEO’su Yves Bonnefont 400 milyon Euro’luk anlaşma ile İran otomobil sektörüne giren ilk firma olmaktan mutluluk duyduklarını dile getirdi. Peugeot, 2012 yılında İran pazarından çekilmeden önce satışlarının yüzde 13’ünü İran’dan gerçekleştiriyordu. Almanya’nın en büyük otomotiv firması Daimler, yaptırımlar kalktıktan 2 gün sonra Mercedes-Benz kamyonlarının İran’da üretilmesi ve Japonya’da üretilen küçük kamyonların İran üzerinden dağıtılması konusunda antlaşmaya vardıklarını açıkladı.

İran’a uygulanan yaptırımların kaldırılmasının ardından Tahran’a resmi ziyaret gerçekleştiren ilk lider Çin Cumhurbaşkanı Şi Jinping oldu. Jinping ziyareti süresince 17 tane anlaşma gerçekleştirdi. İran ile Çin arasında hedeflenen ticaret hacminin 10 yılda 600 milyar Dolar’a çıkarılması hedefleniyor.

Asya ve Avrupalı yatırımcılar ile birçok anlaşma gerçekleştiren İran, ABD’li firmalar ile hala herhangi işbirliği anlaşması yapmadı. Bunun en önemli nedeni olarak İran’ın balistik füze programına devam etmesi ve ABD’nin terörist saydığı gruplar ile bağlantısının olmasından kaynaklandığını söyleyebiliriz. Uluslararası yaptırımın kalmasına rağmen İran ile ABD arasındaki gerginliğin azalması yakın zamanda zor olduğunu gözüküyor. Bu yıl gerçekleşecek olan ABD başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi aday Donald Trump, başkanlığı kazanması halinde yaptırımları tekrar geri getireceğini her fırsatta dile getiriyor.

Yıllardır devam eden yaptırımların kalkmasının ardından şüphesiz Türkiye’ye yansımaları da büyük olacaktır. İki ülke arasında ticaret hacminin artması ve Türkiye’nin İran’dan aldığı petrol miktarında artış yaşanması öngörülüyor. İran kendisine uygulanan yaptırımlardan önce Türkiye’nin petrol ihracatının yaklaşık yarısını karşılıyordu. Batılı güçlerin petrol alımını zorlaştırıcı hamleleri ayrıca İran’a gerçekleşen döviz ödemelerinin zorlaşması Türkiye’nin İran’dan aldığı petrolü azaltmasına neden olmuştu. 2011 yılında İran’dan toplam 9.7 milyon ton ham petrol ithal ederken, bu miktar 2012’de 7.2 milyon 2013 5.1 milyon ve 2014’te 5.28 milyon ton seviyelerine kadar geriledi. Bu süre zarfında Türkiye, İran’dan aldığı petrol üretimini Irak ile doldurdu.

İRAN İHRACAT RAKAMLARI



Bilindiği İran’a uygulanan yaptırımlar İran ekonomisine ciddi zarar verdi. Dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri olan ülkenin ihracatının ciddi bir şekilde düşmesine neden oldu. İran’ın ihracatında 2012 yılından sonra yaşanan sert düşüşün ayrıca enerji fiyatlarındaki zayıflıktan kaynaklandığını söyleyebiliriz. Bunun yanında İran ilaç ve gıda gibi temel ihtiyaçlarında son yıllarda yaşanan ambargodan dolayı sıkıntılar yaşadı. İran’ın ekonomik büyümesindeki sert yavaşlama, yaptırımların kalkmasının ardından yapılan Asya ve Avrupalı ülkelerle yapılan anlaşmaların etkisi ile ekonomi tekrar toparlayacaktır.

USD/IRR PARİTESİ



İran’a uygulanan yaptırımlar, küresel piyasalardaki durgunluk ve enerji piyasalarındaki zayıf seyir son yıllarda İran Riyal’nin Dolar karşısında sert değer kaybetmesine neden oldu. İran, uygulanan yaptırımların kaldırılmasından sonra gerçekleşen işbirliği anlaşmalarına rağmen enerji fiyatlarının zayıf seyrinden dolayı ekonomilerinde toparlanmanın yakın zamanda gerçekleşmeyeceğini söyleyebiliriz. Fakat Petrol fiyatlarında olası bir toparlanma yaşanması halinde İran Riyalinde değerlenme görebiliriz.

Berkay ÖREN /http://www.venbeyyatirim.com/
Venbey Yatırım Araştırma Uzmanı