Kıdem tazminatı hakkında her şey

Kıdem tazminatı, Türkiye’de iş güvencesi sisteminin en temel unsurlarından. Bir işyerinde en az bir yıl çalışan bir işçi, iş sözleşmesi belirli şartlarla sona erdiğinde kıdem tazminatına hak kazanır. Bu hak genellikle işveren tarafından yapılan fesihlerde gündeme gelse de, çalışanların kendi isteğiyle işten ayrıldığında da tazminat almasını mümkün kılan bazı özel durumlar mevcut.

Bu özel durumlardan en bilineni, emeklilik için yaş dışındaki diğer şartların tamamlanması nedeniyle istifa edilmesi. Son yıllarda özellikle 4.500 ve 4.600 gün gibi farklı prim gün eşikleri nedeniyle birçok çalışan “yaşı beklerken tazminat alma” yoluna gitmekte. Bu durum çalışana avantaj yaratsa da, işveren için işgücü planlaması sorunlarına neden olabiliyor.

İlk sigortalı olunan tarih, kıdem tazminatının emeklilik nedeniyle alınabilmesi açısından belirleyici. Çünkü yaş dışındaki emeklilik şartları her dönem için farklı ve çalışanlar bu şartları sağladığında kendi istekleriyle işten ayrılıp kıdem tazminatı alabilir. Bu çerçevede 3 temel dönem var:

8 EYLÜL 1999 ÖNCESİ: Bu dönemde sigortalı olanlar için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3.600 prim günü emeklilikte yaş dışındaki şartların tamamlanması için yeterli. Bu nedenle ilk kez 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olmuş bir çalışan bu iki şartı sağladığında istifa ederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.

1999 – 2008 ARASI: İlk kez 9 Eylül 1999 ila 30 Nisan 2008 arası sigortalı olmuş çalışanların iki alternatifi var. 7.000 gün prim ile normal emeklilik şartını sağlamak veya 25 yıl sigortalılık süresiyle birlikte 4.500 gün prim şartını tamamlamak. Bu şartlardan biri sağlandığında çalışan kıdem tazminatını alıp ayrılabilir.

1 MAYIS 2008 SONRASI: 1 Mayıs 2008 sonrası ilk kez sigortalı olanlar için emeklilikte sigortalılık süresi şartı kaldırıldı. Yaştan emeklilik için gerekli prim gün sayısı ilk sigortalılık yılına göre 4.600 gün ile başlayıp 5.400 güne kadar kademeli yükseliyor. Bu prim gününü dolduran çalışanlar sigortalılık süresi beklemeden kıdem tazminatı alma hakkına sahip.

1 Mayıs 2008 – 31 Aralık 2008 arası ilk kez sigortalı olan çalışanlar, yalnızca 4.600 prim gününü tamamlayarak tazminat alma hakkı kazanabilir. 2009’dan sonraki girişlerde ise her yıl 100 gün artan bir prim şartı devreye girer. 2016 ve sonrası ilk kez sigortalı olanlar için süre 5.400 gün.

Kıdem tazminatının emeklilik nedeniyle alınabilmesi, ilk sigortalılık tarihine göre değişen şartlara bağlı. 3.600 gün, 4.500 gün ve 4.600 – 5.400 gün gibi farklı prim eşikleri, çalışanların yaş dışındaki emeklilik şartlarını farklı dönemlerde tamamlamasına neden olur. Özellikle 2008 sonrası dönemde sigortalı olanlar için prim gününü doldurup yaşı beklemek üzere işten ayrılmak önemli bir seçenek haline gelmiştir. Ancak bu hakkın yaygın kullanılmasının işveren açısından operasyonel ve mali etkileri bulunduğundan, çalışanların ve işverenlerin süreci doğru planlaması önem taşımaktadır.