İstihdam ışığında Fed faiz artırım bilmecesi...

Enver Erkan

ABD’de Ağustos ayında tarım dışı istihdam artışı 151 bin kişi olarak gerçekleşirken, işsizlik oranı ise %4,9 seviyesinde kaldı. Saatlik ücretler, Temmuz ayına göre %0,1 artarken, yıllık ücret artışı da böylece %2,4’e gerilemiş oldu. İşgücüne katılım oranı da %62,8 seviyesinde kalmaya devam etti. Genelde alışık olduğumuz üzre önceki veriye yine revizyon eldi ve Temmuz ayı istihdam artışı 275 bine yukarı yönlü revize edildi. 180 bin olan istihdam artışı beklentisiyle kıyaslandığında ve yıllık ücret enflasyonundaki 30 baz puanlık düşüş dikkate alındığında verilerin net bir şekilde olumsuz olduğunu söyleyebiliriz.

Fed üyeleri hemen her konuşmalarında tam istihdam seviyesine vurgu yapmaktalar. İşsizlik oranı %5 bandı altında kalmaya devam ettiği sürece de bu söylemlerin korunması mantık dahilinde. Önceki aylarda buna karşılık katılım oranındaki artış neticesinde işgücü havuzunun genişlemeye devam etmesi istihdam artışlarının da yüksek kalmasında önemli etkendi. Ağustos ayında işgücüne katılım oranı sabit kalırken istihdam artış hızı yavaşladı. Tam istihdam noktasında yeni işe alımların yavaşlaması rasyonel bir durum. Ancak ortalama haftalık çalışma saatindeki düşüş dikkate alındığında, yeni işe alımların birçoğunun yarı zamanlı istihdam olması, tam zamanlı istihdam artışının azlığı bakımından düşündürüyor. Bunu da yaz mevsimi olmasına bağlayabiliriz. Eylül ayında, çoğu öğrenci olan yarı zamanlı çalışanların önemli bir kısmı okula dönecek. O bakımdan tam zamanlı istihdam artışı yine ağırlık kazanacak.

İmalat sektörü istihdamındaki daralma ise açıkçası büyüme kompozisyonu açısından iyi değil. Zaten Ağustos ayında ISM imalat endeksi de uzun süre sonra daralma pozisyonuna geçmişti. ABD’de üçüncü çeyrek büyümesi de zayıf kalabilir.

Açıkçası burada asıl atıfta bulunmamız gereken kalem ücret artışlarındaki yavaşlama olmalı. Aylık %0,3’lük bir artış yıllık ücret enflasyonunu %2,5 bandı üzerinde tutacaktı, ancak aylık artışlardaki zayıflık ücret enflasyonunun da hedef değerden uzaklaşmasına neden oldu. ABD’de hane halkları hali hazırdaki ücret seviyeleriyle temel ihtiyaçlarını karşılayıp gerisini tasarrufa dönüştürüyor. Yıllık ücret artışlarının %3’e yakınsaması lazım ki, harcama ve tüketim eğilimlerinde belirgin bir artış görebilelim. Kısacası, insanların cebine daha çok para girmeli ki daha çok harcayabilsinler. ABD bir talep ekonomisi, GSYH’nin önemli bir kısmını da tüketim ve harcamalar oluşturmakta. Ekonomide istenen canlılığın sağlanmasında bu kalemler, bu yüzden bu kadar önemli.

Fed’in eldeki verilerle Eylül ayında faiz artırması çok zor. Aralık ayında daha çok sembolik anlamda, Fed’in iletişimi ve kredibilitesi düşünülerek yapılacak bir faiz artırımı beklentimizi korumaktayız. Kasım ayında gerçekleşecek ABD Başkanlık seçimleri, küresel düşük faiz ortamı gibi faktörler de göz önünde bulundurulduğunda, piyasa da artık fazla ihtimal vermeyecektir. İstihdam verisinden önce bile vadeli Fed fonları Eylül ayına dair ihtimalleri %32 seviyesine kadar yükseltebilmişti. Yani 20 Eylül’de faiz artırmama olasılığı, faiz artırma olasılığından daha fazlaydı. Yine de Fed stratejisine son ana kadar sadık kalarak 20 Eylül’e kadar belirsizlik ortamı oluşturabilir. Ancak piyasanın Fed üyelerinin faiz artırımı beklentilerine inanması artık daha zor olacaktır.

Enver ERKAN

Araştırma Uzmanı